خداوند «نمیتوانم» را قرین رحمت خود فرماید!
کلاس «چهارم ب» این روستا هم مثل هر کلاس چهارم دیگرى به نظر میرسید که در گذشته دیده بودم. نیمکتها در دو ردیف چهارتایى چیده شده بود و روى هر نیمکت چهار دانشآموز نشسته بودند و میز معلم هم رو به روى آنها قرار داشت. از بسیارى از جنبهها این کلاس هم شبیه همه کلاسهاى ابتدایى دیگر بود. با این همه روزى که من براى اولین بار وارد این کلاس شدم احساس کردم که در جوّ آن، هیجانى لطیف نهفته است.
آقاى نیکپرور معلم دوره ابتدایى مدرسه کوچک این روستا، تنها چهار سال تا بازنشستگى فرصت داشت و در ضمن به عنوان عضو داوطلب در برنامه «بهبود و آبادانى مدارس بخش» که من آن را سازماندهى کرده بودم، شرکت داشت. من هم به عنوان بازرس در تمامى کلاسهاى بخش که متشکل از ١٢ روستا بود شرکت میکردم و سعى داشتم در امر آموزش تسهیلاتى را فراهم آورم.
آن روز به کلاس آقاى نیکپرور رفتم و روى نیمکت ته کلاس نشستم. شاگردان سخت مشغول پرکردن اوراقى بودند. به شاگرد ده، یازده ساله کنار دستم نگاه کردم و دیدم ورقهاش را با جملاتى که همه با «نمیتوانم» شروع شده بود پر کرده است.
«من نمیتوانم درست توپ فوتبال را شوت کنم.»
«من نمیتوانم عددهاى بیشتر از سه رقم را تقسیم کنم.»
«من نمیتوانم از پائین تا بالاى تپه کتل خاکى را بدون توقف بدوم.»
نصف ورقه را پر کرده بود و هنوز هم با اراده و سماجت عجیبى به این کار ادامه میداد. از جا بلند شدم و روى کاغذ همه شاگردان نگاهى انداختم. همه کاغذها پر از «نمیتوانم»ها بود. کنجکاویم سخت تحریک شده بود. تصمیم گرفتم نگاهى به ورقه معلم بیندازم. دیدم که او نیز سخت مشغول نوشتن «نمیتوانم» است.
«من نمیتوانم مادر و پدر پیر احمد آبادى را وادار کنم که به جلسه اولیا و مربیان بیایند.»
«من نمیتوانم دخترم را وادار کنم اطاقش را تمیز کند و در کارهاى خانه به مادرش کمک کند.»
«من نمیتوانم علیپور را وادار کنم به جاى مشت زدن و دعوا کردن از حرف زدن و گفتگو کردن براى حل مشکلات استفاده کند.»
سر در نمیآوردم که این شاگردها و معلمشان چرا به جاى استفاده از جملات مثبت به جملات منفى روى آوردهاند. سعى کردم آرام بنشینم و ببینم عاقبت کار به کجا میکشد. شاگردان ده دقیقه دیگر هم نوشتند. خیلیها یک برگه را پر کرده بودند و به سراغ برگه جدیدى میرفتند. تا اینکه معلم از بچهها خواست که کاغذهایشان را تا کنند و یکى یکى نزد او بروند.
روى میز معلم یک کیسه خالى سفید رنگ بود. بچهها کاغذهایشان را داخل کیسه ریختند و وقتى همه کاغذها جمع شدند، آقاى نیکپرور در کیسه را محکم بست و آن را زیر بغلش زد و همراه با شاگردانش از کلاس بیرون رفتند.
من هم پشت سر آنها راه افتادم. وسط راه، آقاى نیکپرور به انبار مدرسه رفت و با یک بیل و کلنگ برگشت. بعد راه افتاد و بچهها هم پشت سرش به راه افتادند. بالاخره به انتهاى سبزهزارى که پشت مدرسه بود رسیدند، محل مورد نظر را انتخاب کردند و بعد زمین را کندند.
آنها میخواستند «نمیتوانم»هاى خود را دفن کنند!
کندن زمین بیست دقیقهاى طول کشید چون همه بچههاى کلاس «چهارم ب» دوست داشتند در این کار شرکت کنند. وقتى که حدود یک و نیم متر زمین را کندند، کیسه «نمیتوانم»ها را ته گودال گذاشتند و به سرعت روى آن خاک ریختند. سنگ پهنى را نیز به عنوان نشان، روى قبر قرار دادند. سى و یک شاگرد ده یازده ساله دور قبر ایستاده بودند. هر کدام از آنها حداقل یک ورقه پر از «نمیتوانم» درآن قبر دفن کرده بود. معلمشان هم همینطور!
دراین موقع آقاى نیکپرورگفت:
بچههاى عزیزم به طور منظم دور قبر بایستید و به نشان احترام سرتان را خم کنید. شاگردها بلافاصله حلقهاى تشکیل دادند و اطاعت کردند، بعد هم با سرهاى خم شده منتظر ماندند که معلمشان بعد از سخنرانى ، دعاى دفن را بخواند:
دوستان و همکلاسیهای عزیز! ما امروز جمع شدهایم تا یاد و خاطره «نمیتوانم» را گرامى بداریم. او دراین دنیاى خاکى با ما زندگى میکرد و در زندگى همه ما حضور داشت. متاسفانه هر جا که میرفتیم نام او را میشنیدیم: در مدرسه، در خانه، در شوراى بخش و روستا و در ادارات. اینک ما «نمیتوانم» را درجایگاه ابدیاش به خاک سپردیم. البته یاد او در وجود برادر و خواهرهایش یعنى «میتوانم»، «خواهم توانست» و «همین حالا شروع خواهم کرد» باقى خواهد ماند. و متأسفانه آنها به اندازه این روح تازه گذشته، مشهور و شناخته شده نیستند، ولى هنوز هم قدرتمند و قوى هستند. شاید روزى با کمک ما همکلاسیها، آنها نیز سرشناستر از آنچه هستند، بشوند.
خداوند «نمیتوانم» را قرین رحمت خود کند و به همه آنهایى که حضور دارند قدرت عنایت فرماید که بیوجود او به سوى آینده بهتر حرکت کنند. الهیآمین
و همه بچهها و من هم دستهایمان را به آسمان دراز کردیم و «الهیآمین» سر دادیم!
هنگامى که به سخنرانى و دعاى معلم گوش میکردم فهمیدم که این شاگردان هرگز چنین روزى را فراموش نخواهند کرد. این حرکت شکوهمند و نمادین چیزى بود که براى همه عمر به یاد آنها میماند و در ضمیر ناخودآگاه آنها حک میشد.
آنها «نمیتوانم»هاى خود را نوشته و طى مراسمى دفن کرده بودند. این تلاش با شکوه، بخشى از خدمات آن معلم ستوده بود.
ولى هنوز کار معلم تمام نشده بود. در پایان مراسم، معلم شاگردانش را به کلاس برگرداند. آنها با توت خشک، بیسکویت و چاى، مجلس ترحیم «نمیتوانم» را در کلاس برگزار کردند.
معلم روى اعلامیه ترحیم نوشت:
«نمیتوانم!»
«تاریخ فوت پنجشنبه ٢٨/٣/١٣٧١»
و کاغذ را بالاى تخته سیاه آویزان کرد تا در تمام طول سال به یاد بچهها بماند. هر وقت شاگردى میگفت: «نمیتوانم»، آقاى نیکپرور به اعلامیه اشاره میکرد و به یاد شاگرد میآورد که «نمیتوانم» مرده است و دیگر وجود ندارد.
با اینکه سالها قبل من معلم نیکپرور عزیز بودم و او یکى از شاگردان خوب من، ولى آن روز مهمترین درس زندگیم را از او فرا گرفتم. و نمیدانم باید او را به عنوان شاگرد خود یاد کنم یا معلم و استاد بزرگ خودم؟
حالا سالها از آن روز گذشته است و من خیلى پیر شدهام، بهطورى که دستها و پاهایم، دیگر قدرت گذشته را ندارند. اما هر وقت میخواهم به خود بگویم که «نمیتوانم» به یاد اعلامیه فوت «نمیتوانم» و مراسم تدفین او میافتم و هر طور که شده آن کار را به سر انجام میرسانم.
یاد آن معلم بزرگ گرامى باد ...
18 تا 24 فروردین ماه در کشور ما به نام "هفته بهداشت مدارس" نامگذاری شده است.
فرا رسیدن "هفته بهداشت مدارس" بهانه ای شد تا موارد زیر را در مورد رعایت بهداشت و حفظ سلامت و یادگیری بهتر دروس در به دانش آموزان یادآوری کنیم:
1) قبل از غذا خوردن و پس از توالت رفتن دستان خود را با آب و صابون بشویید.
2) برای مطالعه و نوشتن، فاصله مناسب صفحه با چشم های خود را رعایت کنید.
3) هرگز با دست آلوده یا دستمال کثیف چشمان خود را نمالید.
4) از فرو کردن مداد، خودکار و سایر چیزهای نوک تیز در گوش های تان خودداری کنید.
5) هرگز مداد، پاک کن و وسایل آلوده را به دهان نبرید.
6) هر هفته ناخن های خود را کوتاه کنید تا سلامت بمانید.
7) بهتر است شب ها زود بخوابید تا صبح سرحال و بانشاط به مدرسه بروید.
8) از دستفروش ها و دروه گردها خوراکی نخرید چون بیمار می شوید.
9) در زنگ تفریح، خوراکی هایی را بخورید که از خانه آورده اید یا از بوفه سالم مدرسه خریده اید.
10) مدرسه خانه دوم شماست، آن را تمیز نگه دارید.
11) پس از آمدن از مدرسه دست ها، صورت، پاها و جوراب های خود را با آب و صابون بشویید.
12) همیشه هنگام عطسه یا سرفه جلوی دهان و بینی خود را با دستمال کاغذی بگیرید و بعد آن را در سطل زباله بیندازید.
13) آب دهان خود را روی زمین نریزید.
14) از خوردن شکلات و شیرینی زیاد بپرهیزید.
15) در مدرسه، لیوان، حوله یا دستمال، صابون و مسواک مخصوص خودتان را همراه داشته باشید.
16) خوردن خوراکی های کم ارزش مثل پفک، چیپس، لواشک، یخمک و آب نبات باعث ضعف، لاغری و کندذهنی شما می شوند. بهتر است به جای آن ها از نان و پنیر، تخم مرغ، گردو، آجیل، میوه های تازه یا خشک مثل خرما، کشمش، انجیر و توت خشک استفاده کنید.
17) مواظب دندان های خود باشید و با آن ها پسته، فندق و بادام نشکنید.

18) بهتر است پس از هر بار خوراکی خوردن، دهان خود را با آب بشویید و مسواک بزنید.
19) اگر می خواهید بهتر رشد کنید، درس را بهتر یاد بگیرید و بیشتر بتوانید بازی کنید، باید هر روز صبح، صبحانه کاملی بخورید.
20) کودکان مدرسه ای علاوه بر صبحانه و ناهار و شام، به دو میان وعده خوراکی نیاز دارند.
21) در روزهایی که نیاز ندارید، کتاب و دفتر اضافی در کیف خود نگذارید.
22) از پوشیدن کفش تنگ پرهیز کنید.
23) موقع رفتن به مدرسه موهای خود را شانه کنید و بهتر است شانه کوچکی در جیب خود داشته باشید.
24) هفته ای 2 تا 3 بار، به خصوص بعد از ورزش به حمام بروید و خود را خوب بشویید.
25) اگر چشمان شما نوشته های روی تخته را خوب نمی بینند به معلم و والدین خود بگویید تا شما را پیش چشم پزشک ببرند.
26) اگر موقع املا نوشتن زیاد عقب می افتید و بعضی کلمه ها را خوب نمی شنوید، به معلم و والدین خود بگویید تا شما را نزد پزشک ببرند.
27) در ماشین در حال حرکت کتاب نخوانید.
28) اگر هنگام بازی چیزی در چشم شما رفت، چشم خود را نمالید، بلکه آن را زیر شیر آب بشویید.
29) دانش آموزان ورزشکار بهتر است از لباس های زیری که نخی هستند، استفاده کنند.
30) بهتر است وقتی از مدرسه به خانه برمی گردید، پس از کمی استراحت مشق هایتان را بنویسید و درس های تان را بخوانید تا آن ها را بهتر یاد بگیرید.
31) با والدین و مربیان خود صحبت کنید و همه فکرها و مشکلات خود را با آن ها در میان بگذارید.
32) شب امتحان زود بخوابید تا صبح زود بلند شوید و صبحانه کافی بخورید تا بهتر امتحان دهید.
33) اگر امتحان برای شما هدف نباشد، بلکه یاد گرفتن درس ها هدف باشد، دیگر اضطراب امتحان را نخواهید داشت.
34) موقع امتحان ابتدا سئوال های راحت تر را جواب دهید و بعد روی سئوال های مشکل تر فکر کنید تا دچار کمبود وقت و اضطراب نشوید.
35) میز مطالعه شما باید از هر چیزی که حواس تان را پرت می کند خالی باشد و در نور کافی و وضعیت جسمی مناسب (یعنی درست نشستن) مطالعه کنید.
36) ناخن های خود را نجوید چون بیمار می شوید.

37) هنگام نشستن در کلاس کج و قوزکرده ننشینید تا کمتر خسته شوید.
38) قوزکرده یا خوابیده مشق نوشتن و درس خواندن، برای سلامتی بسیار مضر است.
39) هنگام عبور از خیابان های شلوغ، از پل های عابر پیاده یا قسمت های خط کشی شده عبور کنید.
40) از دویدن و بازی کردن در خیابان ها پرهیز کنید.
41) زنگ تفریح برای استراحت شماست، بنابراین همیشه به حیاط مدرسه بروید و از هوای آزاد استفاده کنید.
42) هنگام راه رفتن یا بازی کردن در محیط مدرسه، هرگز دیگران را هُل ندهید.
43) هنگام ورزش و بازی از کفش های ورزشی مناسب استفاده کنید.
44) در خودروی درحال حرکت، دست یا سر خود را از پنجره بیرون نبرید.
45) قبل از خواب و پس از هر وعده غذا مسواک کنید تا دندان هایی تمیز و سالم، و دهانی خوشبو داشته باشید.
46) خوردن میوه و سبزی در طول روز برای حفظ سلامت شما لازم است.
47) از ریختن زباله در محیط مدرسه خودداری کنید تا بیمار نشوید.
48) هرگز چیزی را به طرف دیگران پرتاب نکنید به خصوص اگر نوک تیز یا سنگین باشد.
1) احترام و تشویق به موقع، موجب رشد شخصیت و استعداد کودک است.
2) توهین و تنبیه بدنی، مانع رشد شخصیت و فراگیری کودک است.
رقابت توأم با همکاری
رقابت توأم با همکاری مجموعه ای از رقابت و همکاری است که شامل همه ی نکات مثبت رقابت و همکاری می باشد.
رقابت توأم با همکاری فرآیندی است که طی آن دانش آموزان با هدف رقابت با یکدیگر همکاری می کنند.
رقابت توأم با همکاری برای خردسالان غیر مؤثر،اما برای کودکان بالاتر از هشت سال بسیار مؤثر می باشد.
رقابت توأم با همکاری نکات مثبت همکاری (از جمله، لذت بردن،تنوع ایده ها و عقاید،توزیع و تقسیم حجم کار،محصول نهایی خود بهتر،یادگیری چگونگی کار با یکدیگر)را با نکات مثبت رقابت(از جمله خود رهبری ، تفکر مستقل ، مسئولیت ، اثر بخشی ) را با یکدیگر در هم آمیخته است. همزمان نکات ضعف همکاری (از جمله ،خسته گی و کسالت از کار ،فقدان مسئولیت فردی،کمبود و فقدان نو آوری) نکات ضعف رقابت(از جمله ،احساس منزوی بودن ،فقدان اخلاقیات بدلیل اعتقاد هموار با زنده بودن، تمایل به دفاع توسط اعمالی همچون دروغگویی و تقلب)را حذف نموده است.
در رقابت توأم با همکاری ،دانش آموزان با یکدیگر برای رقابت در مقابل سایر گروههای ،همکاری می نمایند،
رقابت تؤام با همکاری به ویژه در شرایط زیر سودمند است:
1_ کار گروهی به منظور پیروزی برای بدست آوردن رکودهای جدید و یا پیشی گرفتن از استانداردهای قدیمی
2_ رقابت میان گروههای کلاسی
3_رقابت در مقابل سایر کلاس ها و یا مدارس.
4_سعی در فراتر بر آوردن انتظارات.
رقابت توأم با همکاری برای دروسی که شامل تجربیاتی همچون مشاهده ، لمس کردن ، گوش دادن ،توصیف کردن هستند مناست نمی باشند. این روش برای کسب تحصیلات در علوم و مهارت ها بسیار است.
ارتباطات انسانی
روابط انسانی عبارتست از چگونگی کنار آمدن و رفتار افراد با یکدیگر.
معلمان می باید خود بهترین الگوی روابط انسانی برای دانش آموزان بوده و رفتار های زیر را به آنان بیاموزد :
1_ لبخند زدن و خوش آمدگویی به دیگران.
دنبال جدول ارتباط انسانی
2_استفاده از زبان مثبت بدن از جمله تاس چشمی و حالتی که نشان دهنده پذیرش دیگران است.
3_ارسال پیام های کلامی شفاف به دیگران.
4_آگاهی از چگونگی اثر کلمات (آرام،با نفوذ ،آسیب زننده ، تمسخر آمیز).
5_ارائه واکنش مثبت نسبت به آنچه دیگران می گویند و انجام می دهند.
6_بر اساس توافق نامه ی کلاسی عمل کنید.
7_ به دیگران شأن و احترام اعطا کنید.
ارائه احترام و شأن به دیگران از اهمیت ویژه ای برخوردار است و توسط اعمال زیر صورت می گیرد:
1_ به دیگران توجه کامل مبذول داشتن.
2_در مورد عقاید دیگران پرسیدن.
3_با همدلی به دیگران گوش فرا دادن، و درک مطالب از دیدگاه آنان.
4_دنبال کردن آنچه دیگران می گویند ،توسط خاطرنشان کردن مطالب آنها و یا عمل نمودن به آنها.
5_توجه عموم را به مشارکت آنان جلب کردن.
6_هنگامی که برای برقراری روابط انسانی مطلوب می کوشیم می باید از اعمال زیر اجتناب کنیم:
1_عدم علاقه به دیگری نشان دادن
2_تحقیر کردن دیگران یا خوار شمردن آنها.
3_دیگران را کم به حساب آوردن،(دست کم گرفتن دیگران).
4_با تمسخر با دیگران صحبت کردن یا درباره ی دیگران صحبت کردن.
انضبات در کلاس توأم با سینرژی
مشکلات انضباطی عبارتند از موقعیتی که در آن دانش آموزان به مدت قابل توجهی از پیروی توافق نامه ی کلاسی سرباز زده اند.
هنگامی که در کلاس شما جو سنیرژی ایجاد شود، مشکلات انضباطی کمتری اتفاق خواهد افتاد.
دنباله جدول انضباط در کلاس به شیوه ی سینرژی
به شرایط بالا هنگامی دست می یابید که اعمال زیر را انجام دهید:
1_توافق نامه ی کلاسی منصفانه و منطقی را فراهم سازید که دانش آموزان آن را قبول داشته و به آن عمال کنند.
2_احساسی از مجموعه ی یک خانواده در کلاس فراهم آورید بطوریکه ، دانش آموزان به یکدیگر کمک نموده و از یکدیگر مراقبت نمایند.
3_نه عنصر آموزش به شیوه ی سنیرژی را در کلاس تمرین کنید. آنها عبارتند از:
اخلاقیات ، اعتماد،فرمندی ، ارتباط ، علاقه توافق نامه های کلاسی، رقابت توأم با همکاری ،روابط انسانی،حل و فصل مشکلات.
در صورت بروز مشکلات انضباطی ، به شیوه ی یاریگرانه وغیر مقابله ای عمل نمایند.
هرگز به دانش آموزان حمله کلامی نکنید. هرگز با آنان مشاجره نکنید،آنها را خوار و خفیف ننمایید،آنها را به گوشه کلاس نرانید،همواره به آنان نشان دهید که برای حل و فصل آنچه که سبب ناراحتی شان شده است،آمده اید.
در کلاس ها توأم و سینرژی نخست می بایست به علل سوءِ رفتار توجه کنید . وقت صرف شناسایی علل سوء رفتار ها کنید، مطمئن شوید که حقایق لازم برای شناسایی دلایل را در اختیار دارید،تا بتونید علت درست را تشخیص دهید.
دلایل سوء رفتار ها به قرار زیرند :
1_محدودیت ها .
2_ ادای دیگران را در آوردن(تقلید کردن)
3_کنجکاوی یا علاقه ی شدید به موضوعی .
4_تمایل به توجه طلبی.
5_تمایل به قدرت طلبی.
6_خستگی و یا ناامیدی.
7_تحت تأثیر احساساتی خارج از کلاس قرار گرفتن(احساساتی شدن نسبت به موضوعاتی خارج از کلاس).
8_مورد تهدید قرار گرفتن شخصیت.
9_عدم توافق هایی (مخالفت هایی)که روی هم انباشته شده و در نهایت بیرون می آورد.
10_شخصیت خود مرکز (خود محور).
در مواردی نادری دانش آموزان به دلیل مشکلات روانی و پزشکی ممکن است سوء رفتار از خو نشان دهند. چنین مواردی نیاز به کمک افراد متخصین دارد ،که مدرسه آنها را فراهم خواهد نمود.
در گام شما می بایست به رفع علل سوء رفتار یا اصلاح آن بپردازید، زمانی که در مورد علت شک دارید ، از دانش آموز در مورد رفتار او سوال نمایید.از او بپرسید که آیا مشکلی وجود دارد که شما بتونید به او کمک دنباله ی جدول انضباط در کلاس به شیوه ی سینرژی کنید و یا بگویید «آیا می توانی به من در فهم این که چرا این اتفاق افتاده کمک کنی ؟» مایلم برای روشن نمودن مطلب مرا یاری کنی»به دانش آموز نشان دهید که تمایلی به تنبیه او نداشته و خواستار رفع علت را هستید.برای شخصیت های خود محور ،ممکن است تا رفع علت مدتی زمان صرف شود،اما این کار توسط اعتماد و یاری رسانی به دنش آموزان امکان پذیر است.
در سومین گام می بایست در صورت بروز تعارض بین شما و دانش آموزتان، آرام بمانید . دفاع های خود را به دور اندازید . در مقابل دانش آموزان به کشمکش نپردازید . مثبت یاری گر باشید . سعی در پیروزی دانش آموزان خود داشته باشید .هر قدر چنین موقعیت هایی بشتر رخ دهد . دانش آموزان به شما نیز اعتماد بیشتری نموده همکاریشان با شما بیشتر خواهد شد .
در نهایت مشکل سوء رفتار را مسئله شخصی ندانید،هنگامی که به شیوه ی سینرژی تدریس می کنید ، در حال تعامل با دانش آموزان به طریق حرفه ای و ملاحظه گرانه می باشید در صورتی که دانش آموزی بد رفتار کند ، گناه و تقصیر شما نیست و شما دلیل آن سوء رفتار نیستید.به دانش آموز خو تکیه کنید و بهترین کمک ها را برای دانش آموزان فراهم آورید.
حل و فصل مشکلات غیر انضباطی و تعارض ها
مشکلات غیر انضباطی مشتمل بر سوء رفتارها نبوده و نیز شامل موارد نقض توافق نامه نمی باشند.
این مشکلات شامل موقعیت ها یی می باشند که چنان بر کلاس تأثیر منفی داشته که توجه کامل می طلبند.
در صورتی که منازعات شخصی را شامل شود می توان از راه های زیر برای حل و فصل آن استفاده نمود:
1_در بحث های کلاسی ،مشکلات را مشخص کنید. سعی کنید آنچه که اتفاق افتاده و چرای آن را بیان نمایند.
2_ راه حل های ممکن را مشخص کنید .از شیوه ی بارش مغزی استفاده کنید ایده ها و نظریات را فهرست کرده آن را در جدول یاد داشت نمایید.
3_از میان پیشنهادات ،یک یا چند مورد را که احتمالاً به نتیجه ی مطلوب می رسد انتخاب کنید.
4_ راه حل پیشنهادی را اجرا کنید و ببینید که در عمل چگونه به پیش می رود. در صورتی لزوم آن را اصلاح نمایید.
تعارض ها، درگیری ها ی عاطفی بین دو یا چند نفر از جمله معلم می باشند. تعارض ها طی شیوه ی برد برای طرفین (برنده)قابل حل وفصل می باشند که به طریق زیر قابل اجرا است.
دنباله ی جدول حل و فصل مشکلات
1_هر یک از طرفین دعوا نقطه ی نظرهای خود را شرح داده و بگوید که از چه چیز رنجیده است .
2_هر یک از طرفین دعوا به دقت به طرق مقابل خود گوش فرا دهد و سعی نماید تا نقطه ی نظر های فرد مقابل را درک نماید.
3_هر یک از طرفین دعوا سعی در مشخص نمودن راه حل هایی که برای هر دو طرف قابل قبول است ،نماینند.
4_طرفین دعوا راه حلی را انتخاب وسپس در صورتی امکان به اجرا بگذارند.آنها ممکن است به میانجی (داور)احتیاج داشته باشند.
هنگامی که معلم با دانش آموز در تعارض است باید خود را به طرق زیر کنترل نماید:
1_ بر رفتار تمرکز داشته باشد و نه بر دانش آموز(رفتار دانش آموز را هدف بگیر و نه خود دانش آموز را)
2_ زمان و موقعیت حال را در نظر بگیرد و تاریخچه ی گذشته پیش نکشد.
3_ احساسات منفی را کنار گذاشته ،آرام و بدون غرض باقی بماند.
4_ دانش آموز نباید در تنگنا قرار بگیرد و احساس حقارت کند.
پایان
ضمن عرض خسته نباشید به کلیه همکاران امید است که مطالب ارایه شده در 16 قسمت فوق مورد مطالعه دقیق قرار گیرد ودر محیط کلاس وبسته به شرایط فرهنگی هر منطقه مورد استفاده عملی در کار قرار گیرد.
تاریخ امتحان پایان اردیبهشت ماه۸۹ از ۱۶قسمت ارائه شده و حد اقل نمره قبولی ۱۲می باشد. به امید موفقیت وشادکامی